Όλα ξεκίνησαν από μια ιδέα/πρόταση του φίλου μου Ματθαίου Φραντζεσκάκη με αφορμή το βιβλίο Άλλος Δρόμος δεν Υπήρχε των Ν. & Α. Κοκοβλή. Κάτι είχα ακούσει για την ύπαρξη αυτών των ανθρώπων, αλλά αφού διάβασα το βιβλίο, τους γνώρισα και διαπίστωσα το μέγεθος της ιστορίας --ομολογώ πως πριν ήμουν βαθιά νυχτωμένος... Ξαφνικά βρέθηκα μπροστά στην αφήγηση ενός κρητικού έπους, με πολύ ευρύτερες όμως διαστάσεις, με πανανθρώπινα και διαχρονικά στοιχεία.

Μετά ξεκίνησε η παρατεταμένη έρευνα και η γνωριμία με τα πρόσωπα που αναφερόταν στο βιβλίο. Κάπου εδώ ευτύχησα να γνωρίσω και τον Γιάννη Λιονάκη, το τρίτο επιζών πρόσωπο από τους 6 επικηρυγμένους αντάρτες που κρύβονταν στο Νομό Χανίων για 14 περίπου χρόνια μετά το τέλος του εμφυλίου στην Κρήτη. Ακμαίος, κραταιός, 87ετών τότε, και με απίστευτη μνήμη.

Όσο προχωρούσε η έρευνα αλλά και τα γυρίσματα μετά, μια χιονοστιβάδα στοιχείων και γεγονότων μάς επιβεβαίωνε ότι, παρά τον πλούτο των στοιχείων που περιέχονται στο βιβλίο, πολλά είναι ακόμα τελείως άγνωστα. Η γνωστή φράση πως την ιστορία τη γράφουν οι νικητές, κάπως τροποποιημένη εδώ, φαινόταν να μας κλείνει το μάτι... Είναι η ιστορία κάποιων ανθρώπων που ο καθένας χωριστά και με το χαρακτήρα του, σε απίστευτες για τα σημερινά δεδομένα συνθήκες, έδωσαν έναν αγώνα αξιοπρέπειας, ένα παράδειγμα στάσης ζωής, με πολλούς κλυδωνισμούς, απογοητεύσεις και διαψεύσεις και που όμως δεν είναι ηττημένοι. Δεν ξέρω αν είναι νικητές ή πως αισθάνονται οι ίδιοι για τη ζωή τους, όμως στα μάτια μου τους βλέπω να περπατούν όρθιοι.

Αυτό που δυσκόλεψε περισσότερο τη διαχείριση της ιστορίας, η πρόκληση αν θέλετε, ήταν να έχουμε μια δίκαιη και έντιμη στάση απέναντι στα γεγονότα και στα πρόσωπα της ιστορίας μας. Τουλάχιστον συνειδητά, αυτή ήταν η πρόθεση και η μεγάλη μας έγνοια. Διάβασα αρκετά και κουβέντιασα με πολλούς για αυτή την ταραγμένη και δύσκολη περίοδο. Θυμάμαι την ομολογία κάποια στιγμή του Νίκου Κοκοβλή: "μέσα στο βιβλίο γράψαμε όση αλήθεια μπορούσε να ειπωθεί κάθε φορά". Δεν ήταν ομολογία ενοχής, ήταν η σκιαγράφηση βήμα-βήμα των τρομακτικά δύσκολων καταστάσεων που είχαν βρεθεί αυτοί οι άνθρωποι και των επώδυνων αποφάσεων που είχαν παρθεί.

Μέσα από τις ταινίες/ντοκιμαντέρ μπορώ να υπάρχω σε μιαν άλλη, πιο δικαιωμένη μέσα μου διάσταση, βιώνοντας και ζώντας πράγματα, μακριά από την καθημερινότητα της επιβίωσης που διαρκώς είμαι αναγκασμένος να τσαλαβουτώ. Αυτό μου δίνει και όλο το κουράγιο να μπορώ να ξεκινώ και να τελειώνω μια τέτοια ιστορία. Τώρα με τους Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη, κρατώντας και λόγω χαρακτήρα, τα πιο αθώα και ρομαντικά αν θέλετε στοιχεία αυτής της ιστορίας, νοιώθω πως δεν πορεύομαι μόνος μου σε αυτόν το δρόμο. Τους ευχαριστώ, όποια κι αν είναι η κατάληξη αυτής της προσπάθειας, για τούτη την εμπειρία που ζω κοντά τους.

Η Φανή κάνει μια έρευνα για την απελπισία και την ανερχόμενη φτώχεια στην Αθήνα, την ίδια εποχή που βιώνει το συναίσθημα της απώλειας, που ανέτρεψε τα πάντα στη ζωή της. Η ταινία παρακολουθεί το ταξίδι αυτής της γυναίκας και την προσπάθειά της να αποδεχτεί όσα της συμβαίνουν, ζώντας την προσωπική της περιπέτεια σ’ έναν περιπετειώδη χώρο που παντρεύει το φανταστικό με το πραγματικό.

Στο Ricordi Mi ήθελα να συνδυάσω αυτούς τους δύο κόσμους της "πραγματικότητας" και του "φανταστικού", που τα σύνορα τους μπερδεύονται μέσα στον πόνο που νιώθουμε όταν χάνουμε ανθρώπους που αγαπάμε. Το φανταστικό το επεξεργάστηκα στην ταινία σαν ένα μέρος της πραγματικότητας. Προσπάθησα να του δώσω ένα ρόλο απελευθερωτικό. Να προσεγγίσω μια άλλη διάσταση της απώλειας. Αποτελούσε πρόκληση η σύζευξη αυτών των δυο κόσμων, τόσο από την πλευρά της αφήγησης, όσο και για το ύφος της ταινίας. Ένα είδος συμφιλίωσης με τα πράγματα που δεν κατανοούμε.

Σε κάθε της βήμα, η ηρωίδα (Θεοδώρα Τζήμου) αποδέχεται και ενώνει με ευκολία αυτούς του δύο κόσμους, τους μεταφέρει στην πόλη που ζει και εξερευνά, στα πρόσωπα που συναντάει, στη σχέση της με τον άνθρωπο που ζει μαζί του. Παίζει ένα παιχνίδι που τη βοηθάει να ξεγλιστράει στη ζωή. Να απλώνει τα πρόσωπα και το χρόνο σε ένα αιώνιο παρόν.

Με τις περιπλανήσεις της πρωταγωνίστριας στις γειτονιές της Αθήνας, ήθελα να δώσω στην πόλη έναν υπερέχοντα ρόλο. Να συνδυάσω το στοιχείο του ντοκιμαντέρ με το φανταστικό. Με προβλημάτισε μέχρι ποιο σημείο η χρήση αυτού του στοιχείου μπορεί να θεωρηθεί "καλλιτεχνικά εμπορεύσιμο", και πέρασα αυτό τον προβληματισμό στο γυναικείο χαρακτήρα της ταινίας.

Το Ricori Mi το δουλέψαμε όλοι μαζί μ’ έναν τρόπο που να αφήνει στο θεατή περιθώρια προσωπικής ερμηνείας στο θέμα, μέσα από το δικό του συναίσθημα. Οι χαρακτήρες, το φως, τα χρώματα, οι όγκοι, συνομίλησαν με σκοπό αυτήν τη συναισθηματική εγρήγορση.

Άλλη μια πρόκληση που αφορά την αφήγηση, αλλά και την ερμηνεία, ήταν ο διπλός αντρικός ρόλος που ερμηνεύεται από το ίδιο πρόσωπο (Λάζαρος Γεωργακόπουλος) –πόσοι από εμάς δεν αναζητάμε τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων που “χάσαμε” σ’ εκείνους που συναντάμε;

Η ιδέα της ταινίας ξεκίνησε από την ανάγκη μου να μιλήσω για την πόλη μου. Την Αθήνα. Αυτή την Αθήνα που αλλάζει κάθε μέρα. Που την γνωρίζω από τη στιγμή που γεννήθηκα. Που την αγαπάω όπως αγαπάει κανείς τον τόπο που ξέρει όλη του τη ζωή. Και που με πληγώνει γιατί πολύ συχνά με κάνει να νιώθω ξένη μέσα της. Αισθάνομαι πως η Αθήνα είναι η μοναδική ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που εξαφανίζει με μανία το βιωμένο της παρελθόν. Που μαϊμουδίζει μ’ έναν τρόπο αρχοντοχωριάτικο και, συχνά, χυδαίο, ένα δήθεν «παγκοσμιοποιημένο» παρόν χωρίς αισθητική και ήθος.

Αυτό το αίσθημα με ώθησε να ξεκινήσω να γράφω τις πρώτες γραμμές του σεναρίου της «Χρυσόσκονης». Γράφοντας, κατάλαβα ότι είχα ανάγκη να μιλήσω για πράγματα πολύ πιο βαθιά απ’ αυτό. Όπως ο χώρος που ο καθένας από 'μάς αφήνει στον εαυτό του να αναπνεύσει. Να δει πραγματικά, ν’ ακούσει πραγματικά. Ο χρόνος που ο καθένας από 'μάς δίνει στον εαυτό του άρα και στους άλλους.

Το σενάριο είναι για μένα μια βάση εργασίας. Κάτι που ο σκηνοθέτης και οι ηθοποιοί πατάνε πάνω του για να πάρουν καταστάσεις και χαρακτήρες απ' το χαρτί και να τα κάνουν απτό άγγιγμα στο δέρμα. Έτσι δούλεψα με τους ηθοποιούς μου. Τη Μάνια Παπαδημητρίου, την Άννα Μάσχα, τον Αργύρη Ξάφη, στους κεντρικούς ρόλους. Τον Δημήτρη Ξανθόπουλο, τη Δέσποινα Κούρτη, τον Θανάση Χαλκιά, στους δεύτερους ρόλους. Όλους τους ηθοποιούς στους μικρότερους ρόλους.

Ο τρόπος κινηματογράφησης, το φως, το ντεκόρ, τα κοστούμια, ο ήχος και ο τρόπος χρήσης του, το μοντάζ, το μιξάζ, όλο αυτό το πλαίσιο που αποτελεί το τελικό εικαστικό και ακουστικό όλον μιας ταινίας, δεν μπορεί παρά να υπηρετεί την οπτική από την οποία αποφασίζει ο σκηνοθέτης να κοιτάξει τη θεματική του. Προσωπικά, διάλεξα μια οπτική «ντοκιμαντερίστικης» λιτότητας όπου πρώτο ρόλο θα είχαν δραματουργικά οι «χαρακτήρες». Και ευτύχησα να έχω συνεργάτες που πραγμάτωσαν αυτήν την οπτική.

Η ταινία μου δεν προτείνει λύσεις. Δεν μου αρέσουν οι ταινίες που προτείνουν οτιδήποτε. Έχω ανάγκη να θέτω ερωτήματα. Αμφιβολίες και ανησυχίες. Και να τις μοιράζομαι. Η Χρυσόσκονη υπάρχει γιατί την εμπιστεύτηκαν και την στήριξαν όλοι οι συντελεστές της. Ο παραγωγός της, οι ηθοποιοί της, οι βασικοί συνεργάτες μου, το συνεργείο, οι φίλοι που έμπρακτα βοήθησαν. Τους ευχαριστώ. Όλους. Για την φιλία, την πίστη, τη γενναιοδωρία και τη δουλειά τους.

Και ελπίζω να καταλάβει πλέον η ελληνική πολιτεία, ότι το σινεμά δεν είναι χόμπι μερικών «ψωνισμένων καλλιτεχνών». Είναι πολιτιστικό προϊόν. Εξαγώγιμο και διεθνώς ανταγωνιστικό. Είναι καιρός, εκτός από το «τυρί φέτα», να πριμοδοτήσουμε έμπρακτα, ως ευρωπαϊκό κράτος, με ισόνομες συνθήκες παραγωγής και προώθησης στην ημεδαπή και αλλοδαπή, όλες τις τάσεις και τις δυναμικές του ελληνικού κινηματογράφου.

Η ταινία αναφέρεται αποκλειστικά σε Γυναίκες οι οποίες έλαβαν μέρος στην Εθνική Αντίσταση. Γυναίκες, που όμοια με τους άνδρες, πάλεψαν, φυλακίστηκαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν. Και οι οποίες μετά την απελευθέρωση υπέστησαν πάλι διώξεις, βασανισμούς και εκτελέσεις για αυτή τη συμμετοχή τους.

Στην ταινία, τριάντα τρεις Γυναίκες καταθέτουν τη μαρτυρία τους για τις διώξεις που υπέστησαν αυτές και οι οικογένειές τους, μετά την υπογραφή της Βάρκιζας, στις 12 Φεβρουαρίου 1945.

Πρόθεση της ταινίας είναι να αποκαλύψει το ρόλο μιας κοινωνικής ομάδας «χωρίς φωνή», ο οποίος αγνοείται από την επίσημη γραπτή ιστορία. Στην ταινία, ομάδα «χωρίς φωνή» είναι οι Γυναίκες.

Ξεκίνησα να γράφω την Στρέλλα αμέσως μετά την Αληθινή Ζωή (2004) με την ιδέα να κάνω μία ταινία εύκολα και γρήγορα. Το σκέφτομαι τώρα και απορώ με το πόσο εύκολα μπορείς να εξαπατήσεις τον εαυτό σου!

Το σενάριο πήρε ένα χρόνο περίπου και μετά δύο συνεχόμενα χρόνια που προσπαθούσα να βρω οικονομική υποστήριξη χωρίς κανένα αποτέλεσμα αποφάσισα να προχωρήσω μόνος. Τρεις ήταν οι λόγοι που επέμεινα --για να μην θεωρηθώ και θεό(σ)τρελλος. Πρώτον, διότι είμαι μονομανής και μου ήταν πολύ δύσκολο να ξεκινήσω ένα άλλο σενάριο, πόσο μάλλον γνωρίζοντας πως μετά από τόση δουλειά που είχε γίνει από τον Παναγιώτη Ευαγγελίδη κι εμένα θα ήταν αδύνατον να γράψω κάτι καλύτερο εκείνη την στιγμή όσο και να προσπαθούσα. Δεύτερον, διότι η γαλλική εταιρία πωλήσεων που είχε ήδη στον κατάλογο της την Επίθεση του Γιγαντιαίου Μουσακά (1999) ενδιαφέρθηκε και με στήριξε (όχι τόσο οικονομικά αλλά ηθικά περισσότερο). Τρίτον και κυριότερον, διότι μετά από ένα χρόνο αναζήτησης βρήκα την Μίνα Ορφανού (τον Γιάννη Κοκιασμένο και την Μπέτυ Βακαλίδου τους είχα ψιλοκαπαρώσει) και δεν μπορούσα να χάσω αυτή την μοναδική τύχη. Το ταλέντο της, η ενέργεια της και η αφοσίωση της με έκαναν να πω "συνεχίζουμε και γαία πυρί μιχθήτω". Όπερ και εγένετο!

Κάηκε και η γη και γώ μαζί, αλλά επιζήσαμε, ευτυχώς. Όλοι! Τώρα βέβαια, όλα αυτά είναι παρελθόν, αν και η ταινία ζητάει ακόμα λίγο αίμα (έξοδα διανομής, οικονομικοί απολογισμοί, τρέιλερ κτλ). Δεν ξέρω αν θα ξεκινούσα πάλι με τις ίδιες συνθήκες. Μεγάλωσα κι άλλο από τότε και όσο κι αν το αρνούμαι, για να κάνεις μία ανεξάρτητη παραγωγή πρώτα από όλα χρειάζεσαι αντοχές! Φυσικές!

Πιστεύω όμως πως ένα από τα μεγάλα εμπόδια για να κάνω αυτή την ταινία στάθηκε ο τόπος. Η Ελλάδα! Με την μικρονοϊκή αντίληψη και πολιτική για τον κινηματογράφο και τον πολιτισμό γενικά, την εχθρότητα προς οτιδήποτε διαφορετικό, την πελατειακή σχέση μεταξύ όλων, που έχει εξαπλωθεί και έχει γίνει πια θρησκεία, και τέλος την θρησκεία την ίδια, που μας τρώει τα σωθικά και όχι μόνο.

Τι να κάνει κανείς; Να φύγει; Είχα φύγει και ξαναγύρισα. Η Ελλάδα ήταν η χώρα που διάλεξα να μείνω και οι ταινίες που ήθελα και θέλω να κάνω είναι ελληνικές. Ποια είναι η λύση; Μία: Η προφανής!

Να αλλάξει η Ελλάδα και όχι εγώ!

Ευτυχώς πριν με κλείσουν μέσα βρήκα πως υπάρχουν και κάποιοι άλλοι που σκέφτονται σαν και μένα. Οι πιο πολλοί από αυτούς βρίσκονται στους Κινηματογραφιστές στην Ομίχλη. Πολύ διαφορετικοί άνθρωποι μεταξύ μας, που όλοι ζητάμε όμως κάτι κοινό. Κάτι απλό. Ένα νέο νομοσχέδιο για τον κινηματογράφο. Ξεκινώντας από κει, ίσως μπορέσουμε να πάμε και πιo πέρα.

Για να δούμε...