Μετά την πρεμιέρα του στο in.gr, έφτασε και στα χέρια μας το trailer της πολυαναμενόμενης επιστροφής του Παντελή Βούλγαρη, πέντε χρόνια μετά τις μισοψημένες μελοφιλικές και παραδουλεμένες Νύφες (2004), χρόνια όμως που πέρασε σκυμμένος πάνω απο ιστορικά ντοκουμέντα, μαρτυρίες, μελέτες κι αφηγήσεις, για να γράψει το σενάριο για ένα θέμα που θυμάται να τον κυνηγάει από πιτσιρικά. Γυρίζοντας πίσω στους τελευταίους μήνες του Εμφυλίου, ο Βούλγαρης ψάχνει στα μουντά, ξεβαμμένα χρώματα των βουνών της Δυτικής Μακεδονίας, "ένα Ρέκβιεμ για τους αφανείς και τους άκλαυτους εικοσάχρονους του εμφυλίου", όπως αποκαλεί την ιστορία δυο αδερφιών σε αντίπαλα στρατόπεδα, που οδηγούν μέσα απ’ τα δύσβατα μονοπάτια της περιοχής, ο ένας τον Εθνικό Στρατό κι ο άλλος τον Δημοκρατικό.

Κι όπως μπορείς να φανταστείς, αυτό θα τους οδηγήσει στο δράμα της ταινίας, που στάζει ήδη απ’ την οθόνη στο πληκτρολόγιο και το οποίο μπορεί να μη φαντάζει ιδιαίτερα εμπνευσμένο, αλλά τουλάχιστον θα δώσει στον Βούλγαρη την ευκαιρία να κάνει άλλη μια τομή σ’ ένα σημαντικό ιστορικό γεγονός απ’ αυτά που τόσο τον εμπνέουν, κι ένα μάλιστα απ’ τα πιο νεφελώδη της νεοελληνικής Ιστορίας, όχι απ’ τη σκοπιά του ιστορικού, ή του πολιτικού όμως, όπως λέει στη σημείωμά του, αλλά απ’ αυτήν του καλλιτέχνη, που “καταθέτει αυτό που του αναλογεί, αυτό που μέσα του, επιμένει να τον συγκλονίζει”. Η Village Films που περιμένει την ταινία για να τη διανείμει στις αίθουσές της, απέναντι απ’ τον Κυνόδοντα (2009), ποντάρει πολλά επάνω της όπως καταλαβαίνεις, οπότε είναι μάλλον σημαντικό που στο trailer δεν καίει τις περιορισμένες εμφανίσεις του Θανάση Βέγγου και του Βαγγέλη Μουρίκη που κρατούν μικρούς ρόλους στην ιστορία, αλλά αφήνει να φανούν κι οι πρωτάρηδες Χρήστος Καρτέρης και Γιώργος Αγγέλκος, που πρωταγωνιστούν ανάμεσα σε άλλους ερασιτέχνες ηθοποιούς, ντόπιους της Δυτικής Μακεδονίας, όπου και έκανε τα γυρίσματά του ο Βούλγαρης.

Με την πρώτη τελετή λήξης που έτυχε να έχει παρόντες όλους τους νικητές (έστω κι αν ο ένας είχε πεταχτεί για τσιγάρο στην απονομή του), έκλεισε χθες το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας, εκτοξεύοντας ως το φεγγάρι το Moon του Duncan Jones που κέρδισε τη Χρυσή Αθηνά καλύτερης ταινίας, κι από πίσω του να ακολουθούν τα Flickan του Fredrik Edfeldt με βραβεία κοινού και σκηνοθεσίας, In the Loop με βραβείο σεναρίου, και Until the Light Takes Us με βραβείο καλύτερης ταινίας στο μουσικό διαγωνιστικό.

Το βράδι του Σαββάτου, το Φεστιβάλ απένειμε και τα Βραβεία Πρωτοεμφανιζόμενων για ελληνικές ταινίες, στους Αργύρη Παπαδημητρόπουλο και Παναγιώτη Καραμίτσο εξ ημισίας, για τη σκηνοθεσία των ταινιών Bank Bang (2008) και Τρυφερότητα (2008) αντίστοιχα, στον Θανάση Τσαλταμπάση για την ερμηνεία του στο Αϊ-Φορ: Λούφα και Απαλλαγή (2008) και στη Ράμι Σούκουλη για την ερμηνεία της στην Τρυφερότητα (2008). Στα άτυπα βραβεία των Μαζών βέβαια, η Στρέλλα πήρε αυτό της συγκλονιστικότερης προβολής, με το Αττικόν να σείεται απ’ το πάθος του κοινού, που μπορεί να μην είχε την ευκαιρία να του δώσει βραβείο, αλλά ελπίζουμε ότι θα θυμηθεί να του δώσει εισιτήρια όταν το βρει στις αίθουσες.

Παράλληλα πάντως, οι Νύχτες Πρεμιέρας, στη 15η επέτειό τους, έδειξαν και το πλήρες μέγεθος του ολότελα αντιδημοσιογραφικού τους προσώπου, και δεν αναφέρομαι βέβαια στις μαύρες λίστες της οργής (που δεν υπάρχει πρόθεση να αναφερθούν άλλο εδώ), αλλά στο γεγονός ότι το ευχάριστο της εκρηκτικής φετινής προσέλευσης του κοινού, με την τεράστια ζήτηση, τα ρεκόρ πωλήσεων, την αύξηση κατά πάνω από 10% σε σχέση με πέρσι και τα δεκάδες sold out, κλείδωσε έξω τον Τύπο, τουλάχιστον απ’ τις προβολές που θα τον ενδιέφεραν, με τον όχι και τόσο πρακτικό περιορισμό της διοργάνωσης, να προμηθεύονται εισιτήρια μόνο για μια μέρα μπροστά --ρώτα, για παράδειγμα, τους δημοσιογράφους της LiFO, με τις διαπιστεύσεις που κράτησαν κυριολεκτικά αχρησιμοποίητες.

Και δεν υπάρχει τίποτε στραβό με το να επιλέγεις να είσαι φεστιβάλ κοινού κι ούτε με το να μην είσαι φεστιβάλ δημοσιογράφων, τουλάχιστον όχι όταν το κύριο βάρος του προγραμματισμού σου, κρατάνε ταινίες με δημοσιογραφικό ενδιαφέρον που έχει ήδη ψοφήσει απ’ τα ταξίδια τους σε άλλα φεστιβάλ μεγαλύτερα νωρίτερα, κι ούτε υπάρχει πρόβλημα να κάνεις, ας πούμε, την υποχώρηση, τις ανακαλύψεις και τις προτάσεις σου ως προγραμματιστής, να τις αφήνεις στο κοινό να τις αναζητήσει, να τις συζητήσει και να τις βγάλει έξω απ’ την αίθουσα, αντί να το αναθέσεις στους ανθρώπους των οποίων οι δουλειά είναι ακριβώς αυτή.

Όταν όμως ευελπιστείς να γίνεις φάρος κι αφετηρία μιας ντόπιας κινηματογραφίας, της οποίας το προηγούμενο μοντέλο γνωριμίας του με την παγκόσμια κινηματογραφική κοινότητα (που, ας μην ξεχνάμε, αποτελείται, εκτός από δημοσιογράφους, και από sales agents, παραγωγούς, διανομείς και άλλους παρατρεχάμενους της διεθνούς κινηματογραφικής βιομηχανίας), τότε το να είσαι φεστιβάλ κοινού, είναι ή πολυτέλεια, ή παράνοια. Και τ’ αποτελέσματα του να μην το συνειδητοποιείς, μπορούν να είναι πιο ολέθρια απ’ τις άβολες καταστάσεις που δημιουργήθηκαν στην προβολή του Κυνόδοντα, βέβαια.

Το αν και πώς θα προσπαθήσουν να παντρέψουν και να ισορροπήσουν το industry- και το public-oriented προφίλ τους, είναι κάτι που θα πρέπει να σκεφτούν πάρα πολύ σοβαρά οι Νύχτες, αν θελήσουν να παίξουν καταλυτικό ρόλο στις εξελίξεις στο δονούμενο ντόπιο κινηματογραφικό στερέωμα, εξελίξεις που έχουν κάθε λόγο να θέλουν να στρέψουν προς όφελός τους. Με άλλα λόγια, φέτος που το φεστιβάλ της Αθήνας γιόρτασε τα 15 του, το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης θα γιορτάσει τα 50 του. Κι η διαφορά της ηλικίας, φάνηκε με το παραπάνω.

Ζευγάρι με δυο παιδιά, υιοθετεί και τρίτο όταν χάνει το δικό του. Ε και άμα περιμένεις να ζήσουν αυτοί καλά κι εσύ καλύτερα, σε λάθος ταινία θα μπεις.Στο πρώτο τρίτο της, η Ορφανή (2009) μοιάζει εξαιρετική. Ο Jaume Collet-Serra κατάφερε να κάνει να βλέπεται το House of Wax (2005) που εκ των υστέρων μπορείς να πεις ότι γυρίστηκε μόνο για να καρφώσει ένα παλούκι στο κεφάλι της Paris Hilton, και δεν αφήνει να πάει χαμένη η ευκαιρία του να σκηνοθετήσει τη Vera Farmiga που όχι μόνο έχει (από το Joshua (2007)) εμπειρία στο να κάνει τη μάνα παιδιών με στάμπα 666 στη τρίτη τρίχα δεξιά 3 πόντους κάτω από τη κορφή του κεφαλιού αλλά μπορεί να υποκριθεί και με το παραπάνω και την αγάπη που μένει περίσσια μετά από έκτρωση και την ευκολία με την οποία στήνεται στη.. κουζίνα για κάθε χρήση μια γυναίκα που αισθάνεται ευτυχισμένη. Και η ευτυχία του σκηνοθέτη δε σταματάει εκεί, αφού το αγγελικό και διαβολικό τρίο του συμπληρώνουν δυο απίθανα κοριτσάκια που λιώνουν το κρανίο καλογριών με την ίδια άνεση που παίζουν και επικοινωνούν στη νοηματική γλώσσα. Δυστυχώς όμως, η ιστορία που έχει να αφηγηθεί ζητάει πολλά από οποιονδήποτε στην κατάληξή της, και το σενάριο που έχει στα χέρια του σταδιακά παρατάει τη προσπάθεια να κυλήσει ομαλά στην.. εξωφρενικότητα, ενώ από την αρχή προσπαθεί να κρατήσει (το σενάριο) σασπένς με σκηνές τύπου τρομάρα στον καθρέφτη του μπάνιου (σαφέστατη ένδειξη έλλειψης ιδεών, αν υπάρχει μία). Έτσι, αν πεις ότι το τέλος είναι γενικά η μισή ταινία, τότε από τη συγκεκριμένη θα πρέπει να αφαιρέσεις τη μισή βαθμολογία, υποχρεωτικά (αλλιώς, βάλε κάνα αστεράκι ακόμα).

Οι έξι σκανδαλώδεις εβδομάδες που διασταυρώθηκαν οι ζωές των δυο εμβληματικών προσωπικοτήτων του πρώτου μισού του 20ου αιώνα.Βασισμένος σε πληροφορημένες μαντεψιές, μελέτη της εποχής, καταγραφή των φημών της, και αποκωδικοποίηση των (αμέτρητων) βιογραφιών της Coco και (της μοναδικής του) Igor ο Chris Greenhalgh είχε γράψει το 2002 ένα μυθιστόρημα με ποιητική έκφραση στη γραφή και ποιητική ελευθερία στην πληροφορία του, για να γαργαλίσει το υπογάστριο της σκανδαλιστικής φαντασίας του κοινού μιας χώρας που έχει την Coco Chanel εκεί που οι Βρετανοί έχουν τη βασίλισσά τους, ας πούμε, αλλά καμαρώνει να τη φαντάζεται να συμπεριφέρεται... comme les Français. Κάπου δυο-τρία χρόνια μετά, ο William Friedkin είχε στήσει και βάλει μπρος το μηχανισμό μεταφοράς του στην οθόνη, μια σειρά από συναντήσεις και συμφωνίες τόσο χρονοβόρες ώστε ο ίδιος να αποσυρθεί απ’ το project, μη συνηθισμένος, προφανώς, σ’ αυτούς τους Ευρωπαϊκούς ρυθμούς, κι αφήνοντας πίσω του διάφορά προσχέδια σεναρίου και τον Mads Mikkelsen στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Γύρω στο 2007, ο Jan Kounen, φρέσκος απ’ την επιτυχία του 99 francs (2007), μπήκε στο project ενθουσιασμένος απ’ τη δυναμική του σεναρίου, την προοπτική να συνεργαστεί με τον Δανό ηθοποιό και την ευκαιρία να κάνει μια ταινία για τον Igor Stravinsky, μια ταινία που, όπως έλεγε και στη συνέντευξη, ήταν απαραίτητο να υπάρχει εκεί έξω.

Μπλεγμένος σε μια παραγωγή βιαστική για να προλάβει να πιάσει τους ρυθμούς της Coco Avant Chanel (2009) που είχε ήδη ξεκινήσει, αλλά και την επερχόμενη μαυρίλα της οικονομικής κρίσης που αχνοφαινόταν το φθινόπωρο του 2008, ο Kounen ξεκίνησε γυρίσματα τον περσινό Σεπτέμβρη και το φετινό Μάη είχε έτοιμη την κόπια του για να κλείσει το φεστιβάλ των Κανών. Νιώθοντας στερημένος από δυο-τρεις βδομάδες που ήθελε ακόμα στη μονταζιέρα, αυτό που έχει καταφέρει να προσφέρει, είναι δυο χαρισματικοί πρωταγωνιστές να περιφέρουν τα γεμάτα υποσχέσεις μεγαλείου βλέμματά τους, σ’ ένα εντυπωσιακά σκηνογραφημένο και υπνωτιστικά (μεταφορικά και κυριολεκτικά) σκηνοθετημένο και μονταρισμένο σενάριο, που στις δύο ώρες της διάρκειάς του, είναι αρκετά κούφιο ώστε να σου σιγοψήνει τον εγκέφαλο με τον τρόπο που σε βάζει να παρακολουθείς ηδονοβλεπτικά, από κλειστοφοβικά κοντά, δυο απύθμενα πλούσιους χαρακτήρες με δυναμικό που κοχλάζει κάτω απ’ τα σαρκία τους, και στο τέλος να καταφέρνει να βγαίνεις απ’ την αίθουσα ξέροντας λιγότερα γι’ αυτούς, απ’ όσα ήξερες όταν μπήκες. Αλλά δεδομένων των περιστάσεων, είναι μάλλον ασαφές το πόσα απ’ αυτά, μπορείς να του καταλογίσεις στ’ αλήθεια τελικά.

Ρεπόρτερ αποκαλύπτει τη ταυτότητα πράκτορα της CIA, αρνείται να αποκαλύψει παράλληλα και τις πηγές της, αντιμετωπίζει τις συνέπειες από την αμερικάνικη δικαιοσύνη.Η Judith Miller είχε προφυλακιστεί το 2005 για επιφανειακά παρόμοια υπόθεση του 2003, όμως η ίδια δημοσιογράφος ήταν υπεύθυνη για το 90% των δημοσιευμάτων των New York Times που "ανακάλυπταν" δυνατότητες μαζικής καταστροφής στο οπλοστάσιο του Ιράκ (δημοσιεύματα για τα οποία η εφημερίδα απολογήθηκε επίσημα στη συνέχεια), και η πηγή που αρνούνταν να αποκαλύψει, σκοπό είχε να σπιλώσει και να φιμώσει την αλήθεια, σε πλήρη σύμπνοια με τα υπόλοιπα γεράκια του Bush Jr. Στη πραγματικότητα λοιπόν, η αποκάλυψη της ταυτότητας της πρακτόρισσας, όχι μόνο έπεφτε στα αυστηρά όρια της εθνικής προδοσίας αλλά ήταν και ανήθικη, πράγμα που το σενάριο του Rod Lurie αντιστρέφει, αγιοποιώντας την ηρωίδα του στον παιδικό βαθμό που θα περίμενες από το παρελθόν του σε τηλεοπτικές και παρόμοιου επιπέδου κινηματογραφικές παραγωγές. Ο Lurie έχει και παρελθόν στη κριτική λέει, οπότε ξέρει και να σερβίρει ασφάλεια, άσπρο μαύρο, και ανθρώπινο δράμα, με μια υποψία σοβαρότητας για το μάξιμουμ της απόδοσης σε αστεράκια. Ή αλλιώς, η Σελήνη του υπομένει με επιδεικτική αξιοπρέπεια όλα τα φωσκόλεια κακά της μοίρας της, και, πρόσεξε τώρα, το κάνει και χωρίς πολύ αϊλάινερ.

Σαν το Infamous (2006) απέναντι στο Capote (2005), με τα 13 εκατομμύρια ευρώ του απέναντι στα 20 της Anne Fontaine και του Coco Avant Chanel (2009) της, το Coco Chanel & Igor Stravinsky (2009) του Jan Kounen, για τον ίδιο είναι μια φιλότιμη προσπάθεια να μετατραπεί σε φιλμική φιγούρα η περσόνα του Igor Stravinsky, πατώντας πάνω στο όχημα της Coco Chanel. Ο σκηνοθέτης της ταινίας που έκλεισε το περασμένο φεστιβάλ των Κανών, βρέθηκε προχθές στην Αθήνα για να παρουσιάσει την ταινία του στο κατάμεστο Αττικόν, μια μέρα πριν την έξοδό της στις ελληνικές αίθουσες και τρεις ολόκληρους, γεμάτους μήνες, πριν την διανομή της στις Γαλλικές. Στη συνέντευξη, που βλέπεις στα αγγλικά χωρίς υπότιτλους ελλείψει χρόνου, δίνει, όχι με τα λόγια του, αλλά μ’ αυτά που κρύβονται ανάμεσά τους, μια προσέγγιση του αν πέτυχε, ή όχι στους στόχους του, το λόγο που κατέληξε στο να βάλει την Anna Mouglalis, πρόσωπο της Chanel στο χώρο της μόδας, να παίξει τη Chanel και στο χώρο του σελιλόιντ και το γιατί η προσέγγισή του δεν πρέπει να θεωρηθεί βιογραφία. Στα ντεσού ήπιαμε κι έναν καφέ συζητώντας το ότι η ταινία της Fontaine βοήθησε να μπει και η δική του ταινία στην παραγωγή, ξεπερνώντας την απειλή της οικονομικής κρίσης, ότι τους ανάγκασε να κινηθούν πιο γρήγορα απ’ όσο θα ήθελε, για να προλάβουν να έχουν την ιστορία τους έτοιμη για να κλείσει τις Κάνες και ότι τον δυσαρέστησε η απόφαση, σε όσες χώρες η Fontaine είχε ήδη συστήσει την Coco Chanel, η δικιά του ταινία να μείνει στα ράφια για αρκετούς μήνες για να ψιλοξεχαστεί, παρά το γεγονός οτι το Coco Chanel & Igor Stravinsky, πιάνει την ιστορία ακριβώς εκεί που την αφήνει το Coco Avant Chanel, ένα πράγμα σα sequel, αλλά όχι ακριβώς.

---

Update 22/10/2009: Το MK2 trailer είχε αφαιρεθεί κατόπιν αιτήματος της εταιρείας παραγωγής, που το είχε κρίνει ως πολύ αποκαλυπτικό. Στη θέση του, έχει μπει ένα clip με ένα απ' τα ιδιότυπα παιχνίδια που διοργανώνονται στο σπίτι της οικογένειας με τον ψηλό φράχτη.

---

Δεν υπάρχει τίποτα που να μην έχουμε ήδη χιλιοπεί εδώ και να μην έχει ξαναειπωθεί και παραέξω, γι’ αυτήν την ταινία που έχει πια γίνει σταθμός για τον ελληνικό κινηματογράφο, κι εντελώς επάξια σου λέω εγώ κι ένα σωρό άλλοι, στη γλώσσα μας και σε διάφορες άλλες, ξέροντας όμως νομίζω όλοι, ότι αυτό είναι κάτι που θα αμφισβητηθεί έτσι κι αλλιώς, όταν η ταινία συναντήσει το κοινό στις αίθουσες, όπως οφείλει άλλωστε να γίνεται με κάθε ταινία τέτοιας αξίας, δυναμικής, επιτυχίας, αλλά κι ασυμβίβαστης κι αποφασιστικής γραφής.

Αφού μοίρασε ρέστα σε φεστιβαλιστές και γραφιάδες στις Κάνες και στο Toronto κι έκλεισε συμφωνίες διανομής σε χώρες που θυμούνται τους Έλληνες μονάχα για τον Parthenon και το souvlaki, η ταινία του Γιώργου Λάνθιμου με τον φοίνικα του Un Certain Regard στην αφίσα, μπήκε και στο πρόγραμμα των Νυχτών Πρεμιέρας, για να κάνει την επίσημη ελληνική πρεμιέρα της απόψε, στην αίθουσα του Δαναού 1. Αίθουσα που βρέθηκε με ξεπουλημένη όλη της τη χωρητικότητα, μερικές ώρες μονάχα μετά την ανακοίνωση του τίτλου στο πρόγραμμα προβολών, χάρη στην εκρηκτική ζήτηση για (τις περιορισμένες) θέσεις, η οποία δημιούργησε και τα διάφορα προβλήματα που θα θυμάσαι στη συνεννόηση του φεστιβάλ με το κοινό του, και τα οποία δεν χρειάζεται πολύ φαντασία για να συνδέσεις με τη μεταφορά της παράλληλης προβολής του Δαναού 2, σε άλλη μέρα και ώρα στο ωρολόγιο.

Για την προβολή της ταινίας στο Toronto πριν καμιά βδομάδα, η τεράστια γαλλική MK2, που χειρίζεται τις παγκόσμιες πωλήσεις της ταινίας, κυκλοφόρησε ένα καινούριο trailer, που έχει γίνει διαβόητο πια σε ορισμένους κύκλους, για την κόκκινη στάμπα του spoilerific που της κόλλησε ο cinemad. Οπότε, αν δεν κρατιέσαι μέχρι την κανονική κυκλοφορία του Κυνόδοντα στις αίθουσες, στις 22 Οκτωβρίου (απέναντι απ’ την Ψυχή Βαθιά του Παντελή Βούλγαρη) και δε σε φτάνει να ξαναδείς τη συνέντευξη των συντελεστών στις Κάνες, τη βράβευση του Λάνθιμου, ή το instant reaction του μετά, στα σκαλιά του Debussy, ε τότε πάτα το play στο trailer, αλλά κατανάλωσε υπεύθυνα και θεωρήσου προειδοποιημένος.